ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ‘A’ ਯਾਨੀ ਐਡਲਟ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਮਿਲਣਾ ਬਹੁਤ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਐਡਲਟ ਫ਼ਿਲਮ ਕਿਹੜੀ ਸੀ? ਸਾਲ 1950 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ‘ਹੰਸਤੇ ਆਂਸੂ’ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਡਲਟ ਫ਼ਿਲਮ ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਦਿੱਗਜ ਅਦਾਕਾਰਾ ਮਧੂਬਾਲਾ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ਉਦੋਂ ਮਧੂਬਾਲਾ ਦੀ ਉਮਰ ਮਹਿਜ਼ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕੀ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਵੀ ਐਡਲਟ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਬੋਲਡ ਜਾਂ ਅਸ਼ਲੀਲ ਸੀਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ‘ਹੰਸਤੇ ਆਂਸੂ’ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੇ. ਬੀ. ਲਾਲ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਬੋਲਡ ਵਿਸ਼ੇ (Bold Subject) ਕਾਰਨ ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਵੱਲੋਂ ‘Adults Only’ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਔਰਤ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਮੁਦਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਨੇ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ।
ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਵੱਲੋਂ ‘A’ ਯਾਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਐਡਲਟ ਕੈਟੇਗਰੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ‘A’ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੇਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਚਲਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋਏ ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਦਖ਼ਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਬਾਲਗ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਧੂਬਾਲਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿਰਫ਼ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਸਿਨੇਮਾਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਅਤੇ ਚਰਚਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਪਾਈ ਸੀ।
ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਸਾਲ 1949 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਕਾਨੂੰਨ (Cinematograph Act) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ – ‘U’ (Universal) ਯਾਨੀ ਸਭ ਦੇ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਅਤੇ ‘A’ (Adult) ਯਾਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ, ਵਿੱਚ ਵੰਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ‘A’ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ‘ਹੰਸਤੇ ਆਂਸੂ’ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।
